Autor Redakcja serwisu 
ADHD oraz diagnoza tej jednostki to temat który budzi wiele emocji i nieporozumień wśród ludzi z różnych grup i środowisk. W tym artykule postaram się rozwiać najczęstsze wątpliwości i przedstawić rzetelne informacje które przekonania o ADHD są przynajmniej w pewnym stopniu zgodne z rzeczywistością a które nadal można zaliczyć do mitów. Wiedza na temat prawidłowego rozpoznania pozwala lepiej zrozumieć ten temat oraz adekwatnie rozumieć osoby które z nim się zmagają.
Czym jest diagnoza ADHD i jak przebiega?
Diagnoza ADHD jest z założenia dogłębnym procesem który wymaga pełnego zaangażowania specjalistów obeznanych w tym temacie. Ocenia on różnorakie aspekty funkcjonowania osoby badanej na przestrzeni życia aby potwierdzić obecność właśnie tego zaburzenia neurorozwojowego i wyjaśnić trudności pacjenta objawami właśnie niego, a nie innych jednostek diagnostycznych których objawy często są podobne ale uwarunkowane czymś innym. Poniżej przedstawiamy podstawowe elementy procesu diagnozowania ADHD które mogą pomóc zrozumieć ten temat.
Istotne kroki w diagnozie ADHD
Wywiad z rodzicami lub opiekunami – gromadzenie informacji na temat zachowań dziecka. W przypadku osoby dorosłej dane od osób trzecich na temat ich rozwoju i trudności w okresie dzieciństwa także mogą być istotne gdy osoba badana nie jest w stanie udzielić precyzyjnej odpowiedzi na wszystkie istotne pytania.
Obserwacje zachowań, pewnych tendencji – w odniesieniu do różnych środowisk (edukacja / życie zawodowe, relacje rodzinne i towarzyskie) aby uzyskać pełen obraz funkcjonowania
Testy psychologiczne – ustrukturyzowane narzędzia diagnostyczne służące do oceny objawów ADHD a w razie potrzeby także dodatkowe pod kontem możliwości występowania objawów innych zaburzeń czy problemów z funkcjami poznawczymi takimi jak uwaga, pamięć.
Diagnoza różnicowa celem wyjaśnienia trudności klienta właśnie występowaniem ADHD a nie innego zaburzenia którego część objawów z zewnątrz może wyglądać podobnie – istnieje jednak możliwość, że u danej osoby współwystępują oba te zaburzenia, stąd proces ten wymaga i wiedzy i dużej wnikliwości specjalisty.
W razie potrzeby konsultacje z innymi specjalistami czy dodatkowe badania lekarskie.
Mity dotyczące diagnozy ADHD, w które nie warto wierzyć
Wokół tematu ADHD i ogólnie neuroróżnorodności narosło wiele nieprawdziwych przekonań, które mogą utrudniać zrozumienie i właściwe podejście do tematu. Warto poznać najczęściej pojawiające się mity, być świadomym, że poruszając ten temat z osobami trzecimi można spotkać się z pewnymi komentarzami i dowiedzieć się, dlaczego pewne przekonania są fałszywe / nadmiernie uproszczone.
ADHD to tylko wymysł współczesnej medycyny i pewna moda. ADHD jest uznanym zaburzeniem neurorozwojowym, jego występowanie zostało udowodnione naukowo i występuje w klasyfikacjach diagnostycznych ICD i DSM.
ADHD występuje tylko u dzieci i zanika wraz z wiekiem. Symptomy mogą się zmieniać z wiekiem za sprawą procesu dojrzewania i socjalizacji, u człowieka dorosłego podlegać pewnej kontroli ale ADHD jest wrodzone i nie może „zniknąć” w procesie leczenia.
ADHD występuje tylko u chłopców / mężczyzn. Nie, choć u dziewczynek / dorosłych kobiet objawy mogą być mniej oczywiste / rzucające się w oczy stąd objawy części z nich nie musiały być bezpośrednio utożsamiane z ADHD.
Diagnoza ADHD oznacza, że dziecko czy dorosły muszą być leczeni farmakologicznie. Pomoc osobie dotkniętej ADHD, minimalizowanie wpływu objawów tej neuroatypowości na jej życie zależy od jej indywidualnych potrzeb. Faktycznie sporo osób decyduje się na skorzystanie z farmakoterapii ale nie jest to obowiązek. Farmakoterapia faktycznie u wielu osób ma istotny wpływ na redukcję objawów, na część jednak ma obojętny czy wręcz negatywny wpływ.
Osoby z ADHD są mniej inteligentne lub mają niskie zdolności albo wręcz przeciwnie, są bardzo uzdolnione. ADHD nie ma związku z możliwościami intelektualnymi a osoby z tym zaburzeniem mogą mieć różny ich poziom. Dość często występują jednak problemy z pamięcią krótkotrwałą co jest związane z procesami uwagowymi ale też tendencje kreatywne / do nieszablonowego myślenia i postrzegania świata.
Fakty, które warto znać przy diagnozie ADHD
Zrozumienie istoty sprawy, znajomość faktów opartych na badaniach naukowych pozwala przyjąć możliwie adekwatną postawę wobec problematyki neuroróżnorodności i ułatwia właściwe wspieranie osób z ADHD. Poniżej przedstawiamy kluczowe informacje dotyczące tego zaburzenia oraz samego procesu diagnozowania.
Kluczowe informacje o ADHD i diagnozie
ADHD zalicza się do zaburzeń neurorozwojowych o podłożu biologicznym (w dużym stopniu uwarunkowane genetycznie ale nie w 100 %), które wpływa na rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego na przestrzeni życia.
Diagnoza wymaga specjalistycznej wiedzy i wnikliwej oceny wielu aspektów funkcjonowania klienta, w różnych środowiskach na przestrzeni życia.
Dzięki świadomości występowania ADHD można wdrażać odpowiednie, sprawdzone strategie które znacząco poprawiają jakość życia osób z ADHD. Systemy skutecznego radzenia sobie z objawami należy jednak dopasować do danej jednostki, testować je i w razie potrzeby modyfikować czy próbować inne.
Wielu osób dowiedziało się o ADHD dopiero stosunkowo niedawno ze względu na zwiększoną świadomość występowania neuroróżnorodności. Są osoby, które faktycznie zostały zdiagnozowane na wyrost chociażby ze względu na pospiesznie, niesolidnie przeprowadzony proces diagnostyczny. Trudno jednoznacznie oszacować skalę występowania tego zjawiska. W obliczu tego warto na pewno wybrać specjalistę, który poświęca procesowi odpowiednią ilość godzin.
Znaczenie rzetelnej diagnozy ADHD a następnie dodatkowej pracy własnej dla jakości życia
Trafna diagnoza to początek drogi do większej skuteczności w radzeniu sobie z licznymi wyzwaniami życia co dla osób z ADHD bywało bardzo problematyczne. Nie bez znaczenia dla osoby zdiagnozowanej jest też fakt, że same te trudności mają swoje konkretne określenie a ona nie jest z nimi sama na świecie.
Diagnostyka umożliwia podjęcie konkretnych działań (konsultacji psychologicznych, psychoedukacji, farmakoterapii) celem funkcjonowania w świecie w możliwie optymalny sposób. Samodzielnie z pomocą dostępnych materiałów, literatury czy wspólnie z kompetentnym w tematyce neuroróżnorodności specjalistą można dopasować do indywidualnych preferencji i potrzeb strategie radzenia sobie z codziennością oraz pojawiającymi się w niej trudnościami, ocenić użyteczności po wdrożeniu i ewentualnie zmodyfikować. Osoba fachowca w wielu przypadkach będzie w stanie najlepiej wstępnie dobrać system strategii dla danego klienta, jego stylu życia i indywidualnych cech osobowości a następnie na podstawie informacji od niego dokonać oceny ich skuteczności. Razem ze specjalistą warto też przyjrzeć się własnym umiejętnościom społecznym i tych związanych z rozpoznawaniem emocji swoich i innych oraz adekwatnym reagowaniem na nie. Istotne dla wielu jest także poświęcenie uwagi tematowi obrazowi samego siebie, tożsamości i poczucia własnej wartości na które ADHD może mieć negatywny wpływ.